Во богатата ризница на Ватиканската библиотека, меѓу илјадници древни ракописи и историски документи, се наоѓа и еден исклучително вреден запис што фрла светлина врз минатото на македонскиот јазик. Станува збор за документ од XVI век, познат како „Македонскиот речник од XVI век“, кој содржи околу 330 зборови, изрази и кратки реченици запишани на народен македонски говор.
Ракописот се состои од само пет листови хартија, кои биле вметнати во постар грчки кодекс. Иако долго време останал незабележан, денес претставува еден од најзначајните јазични споменици за проучување на македонското јазично наследство.
Документот бил откриен во 1940 година од кардиналот Џовани Меркати. Подоцна неговото проучување го презел италијанскиот византолог и славист Чиро Џанели, а по Втората светска војна во истражувањата се вклучил и познатиот француски славист Андре Вајан. Нивната заедничка научна студија била објавена во Париз во 1958 година под наслов „Македонскиот речник од XVI век“.
Иако текстот е запишан со грчки букви, научниците утврдиле дека јазикот е народен македонски говор. Според нивните анализи, зборовите потекнуваат од костурскиот регион, односно од околината на селото Богатско во југозападниот дел на Македонија.
Џанели го опишал ракописот како исклучително вреден историски документ и „скапоцена реликвија“, нагласувајќи дека станува збор за редок доказ за јазичната традиција на населението од тој простор. Во првичните анализи учествувал и францускиот лингвист Андре Мазон, еден од најреномираните познавачи на македонските дијалекти во своето време.
Во речникот се среќаваат бројни секојдневни зборови како „сокол“, „врапци“, „кокошки“, „кози“, „јагне“, „круша“, „месо“, „сирење“, „јајца“, „вино“, „сол“ и „жито“. Токму овие зборови сведочат за живиот говор на обичниот народ, а не за книжевен или црковен јазик.
Особено интересни се зачуваните реченици, кои и денес се разбирливи без поголеми тешкотии. Меѓу нив се издвојува записот:
„Господине, брате, да си здрав, да си прост, остави нѐ да спиеме.“
Во друг дел од документот стои:
„Ела да јаме и да пиеме, долу да појдеме, да работиме.“
Овие примери јасно покажуваат дека јазичните форми и изрази што се користеле пред повеќе од четири века имаат силна поврзаност со современите македонски говори.
Иако се состои од само неколку страници, ракописот од XVI век останува едно од најзначајните сведоштва за историскиот развој на македонскиот народен јазик и неговото богато културно наследство.
Веста ја пренесува Infomax.mk
