Фото: Принтскрин
Додека Србија воведува конкретни и значајни мерки за стимулирање на наталитетот преку финансиска поддршка на младите семејства, во Македонија, Владата разгледува сосема поинаков пристап: воведување данок за лицата кои не се мажени или не се женети.
Најавата доаѓа директно од премиерот Христијан Мицкоски, кој во јавна изјава посочи дека „сериозно се размислува“ за воведување на дополнителни даноци за немажени и неженети лица, со цел справување со намалувањето на наталитетот и иселеноста. Иако не е прецизирано од која возраст, со кој процент или врз која основа би се пресметувал овој данок, самата идеја веќе предизвикува жестоки реакции во јавноста.
Во исто време, Србија, која исто така се соочува со демографски предизвици, применува сосема спротивен модел. Српската влада исплаќа еднократна финансиска поддршка од 500.000 динари (околу 4.250 евра) за прво дете, како и дополнителни средства за опрема за новороденчето. За второ, трето и четврто дете, поддршката значително се зголемува. Наместо казни, фокусот е ставен на поддршка и стимулирање.
Но, ајде да ја разгледаме и правната проблематика околу македонскиот предлог. Воведување на данок за невенчани директно навлегува во сферата на личните и семејните права. Член 8 и член 25 од Уставот на Република Македонија гарантираат:
- Заштита на слободата на личен и семеен живот;
- Забрана за дискриминација врз основа на личен статус.
Данок од ваков тип би бил дискриминаторски бидејќи „казнува“ поединци врз основа на нивниот брачен статус, што е личен избор и често резултат на различни околности. Дополнително, оваа мерка може да биде особено дискриминаторска кон вдовци, разведени, лица со здравствени пречки, припадници на ЛГБТ заедницата и други категории кои не се во можност да стапат во брак според општествените или законските услови.
Покрај правниот аспект, ваквата идеја носи и сериозни социјални и демографски ризици. Наместо да ги мотивира младите да останат и да формираат семејства, може да предизвика спротивен ефект: дополнително разочарување, револт и иселување. Во контекст на веќе алармантната статистика, над 33.000 загубени жители во последните четири години, со повеќе починати отколку родени, Македонија не може да си дозволи политики кои ќе ги одвратат граѓаните.
Доколку Владата навистина сака да помогне, постојат докажани и успешни модели: субвенции за станбени кредити за млади парови, бесплатни градинки и образование, директна финансиска поддршка по раѓање на дете, продолжено породилно отсуство, подобрување на здравствени и социјални услуги за семејства.
Ниту еден од овие модели не подразбира санкционирање или казнување. Бракот и родителството не смеат да се форсираат со даноци, туку да се поддржат со услови. Македонија не смее да се претвори во држава што со казни и репресивни мерки го „решава” наталитетот и отслувањето, туку во општество што нуди сигурност, визија и перспектива.
Потегот на Владата бара сериозно преиспитување, не само од правен аспект, туку и од човечки, морален и демографски. Во време кога државата се празни, не треба дополнително да ги бркаме младите. Потребна е стратегија што вклучува, не исклучува. Поддршка, не уцена. Решенија, не казни и дополнителни даноци.
Па затоа Македонија има избор: да оди по примерот на Србија и другите држави кои создаваат услови за живот, или да продолжи со политики кои ќе ја изолираат и ќе ја одалечат и од сопствените граѓани.
